سوره فراموش شده از عبد اللّه بن عمر منقول است كه گفت : « پيامبر اكرم - ص - به دو تن سوره‌اى را آموخته بود و آن دو اين سوره را مىخواندند تا آنكه شبى هنگام نماز نتوانستند هيچيك از كلمات سوره را به ياد بياورند . بامداد شتابان به نزد رسول اللّه - ص - آمدند و واقعه را بيان كردند . پيامبر - ص - به آنان فرمود : اين سوره نسخ شد و ديگر به فكر آن نباشيد . . . « 1 » » . و يا از ابن مسعود منقول است كه مىگفت : پيامبر - ص - آيه‌اى را به من آموخت و من آيه را حفظ كردم و در مصحف خود نگاشتم . شب‌هنگام به مصحف مراجعه كردم و در آن اثرى از محو و ناپديد شدن نديدم . فرداى آن روز مصحف خود را از آيه تهى و سفيد ديدم به پيامبر ماجرا را گفتم پيامبر اكرم فرمود : « اى ابن مسعود ! آن آيه ديشب نسخ و رفع گرديد « 2 » . ما ناگزيريم در مفردات و زواياى اين دو روايت كمى كنكاش كنيم و با احتياط ادعاى آنها را بررسى كنيم ، لذا مىگوييم . اوّلا : آيا پيامبر - ص - تنها به اين دو تن سوره را آموخته بود يا به همه مسلمانان ؟ اگر به همه آموخته بود چرا روايت تنها اين دو تن را ياد مىكند ؟ و از ديگران يادى نمىنمايد ؟ آيا معقول است كه بگوييم : فقط اين دو نفر سوره را فراموش كرده بودند لذا روايت آنها را مستحق ياد كردن مىداند ؟ و ديگران سوره را فراموش نكرده بودند ؟ و به فرض صحت روايت ، اين دو تن چه نام داشتند ؟ و چرا عبد اللّه بن عمر نام آنها را براى ما ذكر

--> ( 1 ) مجمع الزوائد ، ج 7 ، ص 154 و 156 . مشكل الآثار ، ج 2 ، ص 417 و 418 . الاتقان ، ج 2 ، ص 26 . الجامع لاحكام القرآن ، ج 2 ، ص 63 . تاريخ الاسلام / ذهبى ، ج 2 ، ص 289 . در اين كتاب چنين آمده است : اين حديث صحيح است و تنها از سوره منسوخ التلاوه آيهء « بسم اللّه الرحمن الرحيم باقى مانده بود . و اين دليل وجوب نوشتن آيه « بسمله » به تنهايى است و سوره‌اى از قرآن از دست رفته است . الدر المنثور ، ج 1 ، ص 104 و 105 به نقل از : طبرانى ، ناسخ ابى داود ، ابن منذر ، ابن انبارى در : المصاحف . ابو ذر هروى در : الفضائل . بيهقى در : الدلائل . مصنف ، صنعانى ، ج 3 ، ص 363 . و در حاشيه آن به نقل از : طبرانى در : الاوسط ، ج 7 ، ص 156 . ( 2 ) تاريخ القرآن / آبيارى ، ص 166 .